زندگی کن تا تولیدکننده باشی نه انگل

آین راند (1982 1905)، فیلسوف و رمان نویس مشهور در ایالات متحده و مورد ستایش رونالد ریگان، در آثار خود قهرمانان تکرویی را به صحنه می کشد که از دست راحت طلبی های خودخواهانه همنوعانشان به تنگ آمده اند. جهت مشاهده کامل متن بر روی کلید ادامه متن کلیک کنید ....

تجلیل از این نویسنده که کارهایش به خوبی هم درک نشده اند، اعتبار بخشیدن به دیدگاهی است که فرد را خارج از هر نوع ارتباط با دیگران بررسی می کند و معتقد است که تنها خود اوست که می تواند به داد خویش برسد و نباید در هیچ موردی به کسی بدهکار باشد. دست آخر تمجید از قهرمان پرومته وار به کاهش مقام دولت و تجلیل از بهشت های مالیاتی می انجامد... فرانسوافلاهو، مسوول پژوهش در مرکز تحقیقات ملی فرانسه است و مقاله زیر را در لوموند دیپلماتیک، آگوست 2008 منتشر کرده است.
در سال 2004، آندره ای ایلاریونوف، مشاور اقتصادی ولادیمیر پوتین در یکی از نشست های صندوق بین المللی پول، آلن گرینسپان مدیر وقت صندوق ذخایر فدرال آمریکا را ملاقات کرد و بسیار خرسند شد که توانسته است با او در مورد زنی که مورد تمجید هر دوی آنها بوده و گرینسپان مدتی همنشین وی بوده است، یعنی خانم آین راند، به صحبت نشیند. 1
در اروپا افراد اندکی نام او را شنیده اند، هر چند دو کتاب او به نام های «سرچشمه زندگی» (1943) و« اطلس لرزان» (1957) از پرتیراژترین کتاب ها در آمریکا بوده اند. کتاب دوم داستان حماسی است که در آن از زندگی مدیران و کارگزاران، جست وجوی مفقودالاثرها و
ناکجا آباد(اتیوپی) سخن می رود. در این داستان افراد استثنایی یکی پس از دیگری ناپدید می شوند و در نتیجه تمدن آمریکا فرو می پاشد. تحقیق برای یافتن یک مهندس به نام جان گالت صورت می گیرد که اوهم مفقودالاثر گشته است. ناپدید شدن او از آن جهت بازهم بیشتر تعجب آور است که اثری ناتمام و هنوز به کار گرفته نشده را که در واقع اختراعی انقلابی است پشت سر رها کرده است. او موتوری ساخته است که از منبعی زوال ناپذیر تغذیه می شود؛منبعی که در همه جا وجود دارد و مجانی است: الکتریسیته ساکن موجود در اتمسفر. با خبر می شویم که گالت عمداً از جامعه کناره گیری کرده است. او معتقد است که اعضای غیرمولد جامعه خون افرادی را که تولید و ابداع می کنند می مکند و این نیروی سوءاستفاده گر تحت پوشش دولت به زندگی ادامه می دهد. بدین ترتیب علت دیگر ناپدید شدن ها هم روشن می شود، گالت تعدادی از افراد والارتبه را به دنبال خود کشانده است و آنها دست به یکی از ویران سازترین اعتصابات تاریخ ایالات متحده زده اند.
گالت و همراهانش شهرکی به نام «آبگذر گالت» را در منطقه ای دورافتاده و کوهستانی در ایالات متحده بنا می نهند؛ جایی که این «خلافکاران اقتصادی» با آزادی کامل تمام امکانات خود را در جهت خلاقیت و آفرینش به کار می گیرند.
محبوبیت آین راند را می توان با ران هوبارد، پایه گذار کلیسای سیانتولوژی مقایسه کرد، لذا جای تعجب نیست که گروهی از پیروانش بخواهند ناکجا آباد او را بر صحنه آورند. در سال 1995، سیزده سال پس از مرگ آین راند، نشریات اکونومیست و تایم در یک صفحه بزرگ آگهی زیر را به چاپ رساندند: نظریه بزرگ «نابغه پیامبرگونه» دیگر تنها یک رویا نیست، بلکه می تواند سرزمینی زنده و قانونی باشد. از داوطلبان سراسر جهان دعوت می شود تا به هواداران «شهری که در آن هرکاری میسر است» بپیوندند. در سال 1998، اعضای این گروه در نظر داشتند در کاستاریکا زمین خریداری کنند اما در مقابل دشواری هایی که پیش رویشان قرار گرفت از این کار صرف نظر کردند و به این سمت رفتند که سرزمینی مجازی روی اینترنت برای خود بسازند اما چون دست آخر جان کلام همانا عدم پرداخت مالیات است ( بنا به نظر آین راند، پرداخت مالیات غیر اخلاقی است و به دولت اجازه می دهد تا پول مردم را بالاکشد)، مبلغین این
ناکجا آباد متوجه شدند که شهرکی که به دنبال ساختن آن می باشند، هم اکنون وجود دارد، هر چند با شکلی که جذابیت کمتری دارد، اما با رونقی رو به فزونی: منظور بهشت های مالیاتی است.
-
انسان های بزرگ دلیل موجودیت بشریت
بدون شک مسیر زندگی آین راند، توضیح دهنده ایدئولوژی وی است. او در اوایل قرن بیستم در روسیه به دنیا آمد و نام واقعی اش آلیس روزنبوم بود، در سال 1926از شوروی گریخت و وارد ایالات متحده شد اما هم ایدئولوژی کمونیستی و هم نظریات مخالف آن هر دو به نحوی شکل حماسی و پرومته وار دارند. به مثابه مهاجر، او از کشوری که جاه طلبی های پرومته وار و اوتوپیستی (فردی) را نفی می کند به سرزمینی رفت که به زعم او تبلور پیروزی این روحیات است. او که تا اواخر سال های 1970فعال بود
( در سال 1982فوت کرد)، بر زندگی روشنفکری و سیاسی آمریکا تاثیر جدی داشت؛ تاثیر او به ویژه در سطوح بالای جمهوری خواهان مشهود بود؛ رونالد ریگان از جمله یکی از پیروان آتشین بیشمار وی بود. بنیاد آین راند2«فلسفه عینی» وی را ترویج می کند و به تبلیغ بازار آزاد، فرد، آزادی و به کار گرفتن عقل به مثابه پادزهری در مقابل چند فرهنگ گرایی، سیاست های مبتنی بر محیط زیست یا جریان های فکری که نقشی افراطی برای دولت قائل اند یا علیه هر نوع دیگر از رفتار های غیر معقول، می پردازد. هر سال هشتصد هزار جلد آثار آین راند به فروش می رسد. از این جهت او را می توان با هانا آرنت مقایسه کرد.
«سرچشمه زندگی» دیگر اثر بزرگ اوست که نیروی خلاقی را که در قلب آدمی رشد و نمو می کند به قلم می کشد. داستان یک آرشیتکت نابغه و بادقت است که جانش از عدم درک و راحت طلبی دیگران به لبش رسیده است. در پایان رمان این آرشیتکت، هوارد روارک در مقابل دادگاه ظاهر می شود: او به منفجر کردن ساختمان بزرگ نو سازی متهم است. چرا او اثر خود را نابود کرده است؟ زیرا آن را از محتوا خالی و گویا بی پدرش کرده اند:
به رغم تضمین اکید مبنی بر اینکه اثر مطابق نقشه او ساخته خواهد شد، ظاهر ساختمان را با سلیقه مردم منطبق کرده اند.
خواننده در این فصل با یکی از صحنه های متداول دادگاه در داستان های آمریکایی مواجه می شود. روارک به تنهایی از خود دفاع کرده،وی دفاعیه خود را چنین آغاز می کند:
«چند هزار سال پیش، مردی برای اولین بار آتش روشن کرد. به احتمال زیاد خودش روی انبوه چوب هایی که آتش گرفته بود، زنده زنده سوخت. او را بزهکاری انگاشتند که از یکی از شیاطین، رازی را که از بشر پنهان شده بود، دزدیده و برملا ساخته است اما این کار او باعث شد که انسان ها خود را گرم کنند، خوردنی هایشان را بپزند و غارهایشان را روشن سازند(...). این فرد، این پیشقراول و راهگشا را در تمام داستان هایی که انسان برای توضیح شروع هر پدیده ای نقل می کند، باز می یابیم. پرومته به این دلیل که آتش را از خدایان ربود به صخره ای زنجیر شد و لاشخور ها بدنش را تکه تکه کردند. آدم به دلیل خوردن میوه درخت شناخت، محکوم به تحمل رنج ها شد (...). افراد دارای خلاقیت های بزرگ؛ متفکران، هنرمندان، دانشمندان و مخترعان همواره یک تنه در مقابل دیگر انسان های دوران خود ایستاده اند.»3
روارک ادامه می دهد که خراب کردن ساختمان ها جرم نیست: هنرمند و استاد ماهری که اثری را خلق کرده است، حق دارد چنانچه آن اثر مطابق نظر اولیه اش نباشد، آن را از بین برد. دقیقاً همین سر باز زدن از انطباق با خواست های جامعه است که یک اثر را والا می سازد. روارک، این پرومته نوین از ارزش های فردی ستایش می کند؛ و ارزش های فردی همانا ارزش های آمریکا می باشند. هیات منصفه رای بر برائت وی می دهد.
روارک خلاق، به راه خود ادامه می دهد. برای او تنها کارش اهمیت داد: هیچ کس کوچک ترین تاثیری بر او ندارد.
در اروپا، جنبه رمانتیک نبوغ از خلال شعرا، نویسندگان و موسیقیدانان به نمایش گذاشته می شود. نبوغ خلاق مدرنیزه و آمریکایی شده سعی ندارد از دنیای مادی بگریزد بلکه می خواهد آن را تغییر دهد. آرشیتکت تنها یک هنرمند نیست، سازنده هم است. هنرمندان رمانتیک اروپا اهل محافل و جلسات بودند اما هنرمندان دنیای نوین جلیقه قرمز و پیراهن دانتل نمی پوشند. روارک یک کارگر است، مرد کارگاه، یک استاخانوف آمریکایی (کارگرمعدن نمونه در
شوروی م). انسان لیاقت خود را در ارتباط با ماده به اثبات می رساند.
«هر چه واقعی است به شکلی مستقل وجود دارد.»آین راند همچون نیچه معتقد بود که انسان های بزرگ دلیل موجودیت بشریت می باشند (افراد معمولی که مسلماً او جزءشان نبود به حساب نمی آیند). او و نیچه نظرات مشترکی در انتقاد از نوعدوستی، بی ارزش شمردن مردم و به ویژه ایمان به فردی که تنها بر خود متکی است، به دیگران نیاز ندارد و هر چه دارد از قدرت بازوی خودش است، دارند. پرومته گرایی آین راند مانع از دیدن خشکه مقدسی می شود که حول انقلاب محافظه کارانه آمریکا وجود دارد. این پرومته گرایی نزدیک به طغیان رمانتیک و پاگانیسم نوین
است. 4 دفاعیات روارک در واقع تمجیدی است طولانی از خود او:
«آفریننده یک اثر در خدمت هیچ چیز و هیچ کس نیست. او تنها برای خود زندگی می کند و تنها با زندگی کردن برای خویش است که انسان می تواندآثاری را خلق کند که باعث افتخار بشریت اند. کسی که اثری را خلق می کند بیش از آنچه هنرمند می تواند تصور کند، در محو اشکال گوناگون درد و رنج از روی زمین، چه روحی و چه جسمی، نقش دارد. فردی که خود را وادار می کند تا برای دیگران زندگی کند، انسانی است وابسته. او خود انگل است و دیگران را هم انگل بار می آورد(...). هدف یک فرد خلاق فتح عناصر پیرامون است؛ هدف یک انگل فتح دیگر انسان هاست. یک فرد خلاق برای اثرش زندگی می کند. او به دیگران نیاز ندارد. موجودیت انگل متکی بر وابستگی است. او به دیگران نیاز دارد.»
بنا به نظر آدام اسمیت، یک نانوا از
بشر دوستی نیست که نان درست می کند، بلکه برای منافع خودش این کار را می کند. با زندگی کردن صرفاً برای خود، با انجام کار ها تنها به مثابه فرد مطلق، هر کس به صورت غیر عمدی در جهت بهبود جمعی عمل می کند. این خوشبینی به نوبه خود بر این باور مبتنی است که وابستگی متقابل از مشخصات شرایط انسانی نبوده بلکه به نوعی بیمارگونه است، هر چند این پدیده متداول گشته اما در عین حال، پدیده
ضد خود یعنی طبیعت واقعی انسان سالم را نیز به نمایش می گذارد. بنا به نظر آین راند، تنها رابطه بین انسان های مستقل، مبادله آزاد است: « منافع منطقی انسان ها با هم در تضاد نیست (...) امکان ندارد بین انسان هایی که با هم بر پایه مبادله آزادانه مراوده می کنند، درگیری منافع به وجود آید (...)» 5
-
کودک انگل
به این ترتیب آین راند اخلاقیاتی را توجیه می کند که وجه مشخصه آن عدم وجود هیچ نوع وظیفه در مقابل دیگران است، انسان تنها در مقابل خودش وظیفه دارد. بر اساس این تفکر به صورت معجزه آسایی اشکال گوناگون وابستگی متقابل، توازن قوا، سوء استفاده از قدرت، بی عدالتی و خشونت که موجودیت بشر را زهرآگین می کند از بین می رود؛ پدیده هایی که در زندگی واقعی، دعوت به برخورد منطقی متاسفانه از مقابله با آنها عاجز است.
روی سخن ایدئولوژی آین راند در وهله اول با «سلطه گران» است. او تصور متمایزی را که آنها از خود دارند تایید می کند و به آنها اجازه می دهد آنچه واقعاً هستند را پنهان کرده و به حاشیه برانند؛ افرادی که برایشان تعلق به شبکه های مقتدر اساسی است و برای احراز مقام در این شبکه ها به هرکاری دست می زنند اما او در عین
حال و این تمام قدرت اوست در میان افرادی که موقعیت پایین تری هم دارند نفوذ می کند. آنها بدون شک منزوی ترند و همین امر نیز یکی از دلایل مشکلاتشان است، اما الگویی که روراک یا گالت ارائه می دهند با توجه به اینکه آنها خود را در چهره این قهرمانان متجلی می بینند، نوعی جبران تخیلی وضعیت خود و منبع کسب اعتماد به نفس برایشان است. او به آنها امکان می دهد تا به آنچه به واقع دلیل ضعفشان است، افتخار کنند. از این رو ایمان به فرد بر نمونه های افرادی که موفق می شوند متکی است و به سرمایه اجتماعی ای که آنها ازآن بهره می جویند، اشاره ای ندارد تا تنها ارزش های فردی شان برجسته شود. شکست آنانی که در پایین رده بندی اجتماعی قرار دارند به این ترتیب به حساب کمبود خصوصیت های فردیشان گذاشته می شود.
از میان اشکال اجتناب ناپذیر و مولد وابستگی بدون شک باید در وهله اول از رابطه هایی سخن راند که هر نسل را به نسل قبلی متصل می کند. در این رابطه باید به این نکته بارز اشاره کرد که در هیچ کدام از دو اثر بزرگ آین راند - هر چند بسیار طولانی اند- هرگز کوچک ترین جایی برای یک کودک وجود ندارد چرا که وجود یک کودک به تنهایی به مثابه وجود رابطه بین نسل ها، برای در هم شکستن الگوی فردی ای که او ترویج می کند کافی است. فردگرایی ریشه ای آین راند تا آنجا پیش می رود که همان طور که مارگارت تاچر می گفت جامعه وجود خارجی نداشته باشد.
آین راند در سال 1963می نویسد:
« تمام «اقتصاد های مختلط» در وضعیت گذاری موقتی به سر می برند و نهایتا باید یا به سمت آزادی بروند یا در دیکتاتوری بغلتند6 لذا نقش کشوری آزاد مثل ایالات متحده آن است که همه چیز را به سمت مسیر درست سوق دهد؛ مسیر اتحاد بین دموکراسی و سرمایه داری رادیکال. هر کشور آزادی حق داشت آلمان نازی را اشغال کند و امروز حق دارد اتحاد شوروی، کوبا یا هر زندان بردگان دیگری را اشغال کند.7به شرطی که نتیجه این اشغال «بنای نظام اجتماعی آزادانه ای باشد»،اشغال کشوری که برده داری می کند از لحاظ اخلاقی توجیه شده است. »¸
-
پی نوشت ها:
± Alan Greenspan, The Age of Turbulence, New York, Allen Lane, 2007, p. 323.
² www.aynrand.org منبع این جملات از متن فرانسه ترجمه شده است 3-La Source vive, 1997 Plon, Paris,
´ پاگانیسم، مذاهب غیررسمی و مردمی. پاگانیسم نوین کیش قدرت، رئیس و نژاد را والا می دارد.
µ «اخلاق عینی»، کنفرانسی که در دانشگاه ویسکانسین در سال ±¹¶± داده شد و در نشریه بل لتر تحت نام «مزایای خودخواهی» به چاپ رسید. La Vertu d ژgo•sme, Les Belles Lettres, 79-78 Parsi, pp .
¶ «حقوق جمعی شده» در «مزایای خودخواهی» dans La
« Les زDroitsس collectivisژs », Vertu dتژgo•sme, pت172.
· همانجا، ص 170، موضع آین راند درمورد عراق هم مطمئناً همین بود.
¸ همانجا ص ±·±، در اینجا آین راند یکی از استدلال های رایج قرن نوزدهم از جانب هواداران استعمار را تکرار می کند
مترجم: مرمر كبير